ବାଣିଜ୍ୟ ଚୁକ୍ତି ଆଲୋଚନା ମଧ୍ୟରେ ଭାରତ ଉପରେ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଶ୍ରମର ଅଭିଯୋଗ: ଆମେରିକାର ୧୨.୫% ଅତିରିକ୍ତ ଟିକସ ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କଲା ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ

ଭାରତ ଏବଂ ଆମେରିକା ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ବାଣିଜ୍ୟ ଚୁକ୍ତି (Bilateral Trade Agreement) ପାଇଁ ଆଲୋଚନା ଚାଲିଥିବା ବେଳେ ଏକ ବଡ଼ ଖବର ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି। ୟୁନାଇଟେଡ୍ ଷ୍ଟେଟସ୍ ଟ୍ରେଡ୍ ରିପ୍ରେଜେଣ୍ଟେଟିଭ୍ (USTR) ନିଜର ସେକ୍ସନ୍ ୩୦୧ (Section 301) ତଦନ୍ତ ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରକାଶ କରିଛି। ଏହି ରିପୋର୍ଟ ଆଧାରରେ ଭାରତ ସମେତ ୫୪ଟି ଦେଶ ଉପରେ ଅତିରିକ୍ତ ୧୨.୫ ପ୍ରତିଶତ ଟିକସ (ଟାରିଫ୍) ଲଗାଇବାକୁ ଆମେରିକା ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇଛି। ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଶ୍ରମ (Forced Labour) ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ସାମଗ୍ରୀର ଆମଦାନୀ ଉପରେ ରୋକ୍ ଲଗାଇବାରେ ଭାରତ ବିଫଳ ହୋଇଥିବା ୟୁଏସଟିଆର ଅଭିଯୋଗ କରିଛି। ତେବେ ଭାରତ ସରକାର ଏହି ଅଭିଯୋଗକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଖଣ୍ଡନ କରିବା ସହ ଆମେରିକାର ଏପରି ଏକତରଫା କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନକୁ ବିରୋଧ କରିଛନ୍ତି।

USTR ରିପୋର୍ଟ ଏବଂ ସେକ୍ସନ୍ ୩୦୧ ତଦନ୍ତ

ଆମେରିକାର ବାଣିଜ୍ୟ ପ୍ରତିନିଧି (USTR) ଜାମିସନ୍ ଗ୍ରୀର୍ ୬୦ଟି ଦେଶ ଉପରେ କରାଯାଇଥିବା ସେକ୍ସନ୍ ୩୦୧ ତଦନ୍ତର ଫଳାଫଳ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି। ଆମେରିକାକୁ ହେଉଥିବା ମୋଟ ଆମଦାନୀର ୯୯ ପ୍ରତିଶତ ଏହି ୬୦ଟି ଦେଶରୁ ଆସିଥାଏ। ରିପୋର୍ଟରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି ଯେ, ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଶ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପାଦିତ ସାମଗ୍ରୀ ଉପରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଲଗାଇବା ପାଇଁ ଭାରତ ସମେତ ୫୪ଟି ଦେଶ କୌଣସି ଆଇନଗତ କଟକଣା ଲାଗୁ କରିବାରେ ବିଫଳ ହୋଇଛନ୍ତି। ତେଣୁ ଏହି ଦେଶଗୁଡ଼ିକରୁ ଆମଦାନୀ ହେଉଥିବା ସାମଗ୍ରୀ ଉପରେ ୧୨.୫% ଅତିରିକ୍ତ ଶୁଳ୍କ ଲଗାଇବାକୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦିଆଯାଇଛି।

ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ପାକିସ୍ତାନ, କାନାଡା, ଇଉରୋପୀୟ ସଂଘ (EU), ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ, ଇକ୍ୱେଡର ଏବଂ ମେକ୍ସିକୋ ଭଳି ୬ଟି ଦେଶରେ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଶ୍ରମକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଆଇନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଏହାର ସଠିକ୍ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବାରେ ବିଫଳ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି USTR କହିଛି। ତେଣୁ ଏହି ୬ଟି ଦେଶ ଉପରେ ୧୦ ପ୍ରତିଶତ ଟିକସ ଲଗାଇବାକୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ରହିଛି। ଆମେରିକା ଟ୍ରେଡ୍ ଆକ୍ଟ ୧୯୭୪ ଅଧୀନରେ ଥିବା ସେକ୍ସନ୍ ୩୦୧ ଆମେରିକା ସରକାରଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଦେଶର ଅନୁଚିତ ବାଣିଜ୍ୟ ନୀତି ବିରୋଧରେ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ନେବାକୁ କ୍ଷମତା ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ।

ଆମେରିକାର ଯୁକ୍ତି ଓ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା

USTR ଆମ୍ବାସାଡର ଜାମିସନ୍ ଗ୍ରୀର୍ କହିଛନ୍ତି, “ଆମର ପ୍ରମୁଖ ବାଣିଜ୍ୟିକ ଅଂଶୀଦାରମାନେ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଶ୍ରମରେ ଉତ୍ପାଦିତ ସାମଗ୍ରୀର ଆମଦାନୀକୁ ରୋକିବାରେ ବିଫଳ ହେବା ଆଦୌ ଗ୍ରହଣଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଆମେରିକାର ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କୁ ଏକ ଅସମାନ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ପ୍ରତିଯୋଗିତାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ପଡୁଛି।” ଆମେରିକା ଦୀର୍ଘ ବର୍ଷ ଧରି ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଶ୍ରମ ବିରୋଧରେ କଡ଼ା ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିଆସିଛି ଏବଂ ନିଜର ବାଣିଜ୍ୟିକ ଅଂଶୀଦାରମାନେ ମଧ୍ୟ ସମାନ ନୀତି ଅନୁସରଣ କରନ୍ତୁ ବୋଲି ଚାହୁଁଛି। ତେଣୁ ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବିତ ନୂଆ ଶୁଳ୍କ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ସ୍ତରରେ ଶ୍ରମିକ ଅଧିକାରକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଲାଗୁ କରାଯାଉଛି ବୋଲି ଆମେରିକା ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ିଛି।

ଭାରତର କଡ଼ା ଜବାବ ଓ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ

ଆମେରିକାର ଏହି ରିପୋର୍ଟକୁ ଭାରତ ସରକାର କଡ଼ା ନିନ୍ଦା କରିଛନ୍ତି। ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଶ୍ରମ ଅଭିଯୋଗକୁ ଭାରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିତ୍ତିହୀନ ଏବଂ ଅଯୌକ୍ତିକ ବୋଲି ଦର୍ଶାଇଛି। ଭାରତର ଶ୍ରମ ଆଇନ ବେଶ୍ ସୁଦୃଢ଼ ଏବଂ ଏଠାରେ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କ ଅଧିକାରର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ କଠୋର ସାମ୍ବିଧାନିକ ଓ ଆଇନଗତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି। ସରକାରୀ ସୂତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ, ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ ୱାଶିଂଟନ୍‌କୁ ଏହି ସେକ୍ସନ୍ ୩୦୧ ତଦନ୍ତକୁ ତୁରନ୍ତ ବନ୍ଦ କରିବାକୁ ଦାବି କରିଛି। ଏକତରଫା କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ବଦଳରେ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ବାଣିଜ୍ୟ ଆଲୋଚନା ମାଧ୍ୟମରେ ସମସ୍ତ ବିବାଦର ସମାଧାନ କରାଯିବା ଉଚିତ୍ ବୋଲି ଭାରତ ପକ୍ଷରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରାଯାଇଛି।

ବିଶେଷ କରି ଯେତେବେଳେ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀରେ ଉଭୟ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବୃହତ୍ତର ବାଣିଜ୍ୟ ଚୁକ୍ତି ନେଇ ଆଲୋଚନା ଚାଲିଛି, ସେହି ସମୟରେ ଆମେରିକା ପକ୍ଷରୁ ଏପରି ଏକ ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରକାଶ ପାଇବା ଆଲୋଚନା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ। ଭାରତ ନିଜର ରପ୍ତାନିକାରୀଙ୍କ ସ୍ୱାର୍ଥ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିବଦ୍ଧ ଏବଂ ଏହି ଅତିରିକ୍ତ ଶୁଳ୍କ ଲାଗୁ ହେଲେ ଭାରତୀୟ ସାମଗ୍ରୀର ମୂଲ୍ୟ ଆମେରିକା ବଜାରରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ, ଯାହା ଭାରତୀୟ ଶିଳ୍ପ ଜଗତ ପାଇଁ କ୍ଷତିକାରକ ହେବ।

ଚାଲିଛି ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ବାଣିଜ୍ୟ ଚୁକ୍ତି ଆଲୋଚନା

ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ହେଉଛି, ନୂଆଦିଲ୍ଲୀରେ ଭାରତ ଏବଂ ଆମେରିକାର ଉଚ୍ଚସ୍ତରୀୟ ପ୍ରତିନିଧିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଣିଜ୍ୟ ଆଲୋଚନା ଜାରି ରହିଛି। ଏହି ଆଲୋଚନାରେ ଆମେରିକାର ଏକ ବରିଷ୍ଠ ଟ୍ରେଡ୍ ଡେଲିଗେସନ୍ ଭାଗ ନେଉଛନ୍ତି। ଭାରତର ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ଶିଳ୍ପ ମନ୍ତ୍ରୀ ପୀୟୂଷ ଗୋୟଲ ନିକଟରେ ସୂଚନା ଦେଇଥିଲେ ଯେ ଉଭୟ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସ୍ତାବିତ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ବାଣିଜ୍ୟ ଚୁକ୍ତିର ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ରୂପରେଖ ପ୍ରାୟତଃ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ହୋଇସାରିଛି। ତେବେ ବର୍ତ୍ତମାନର ଏହି ଟାରିଫ୍ ନୀତିକୁ ନେଇ କିଛି ମତଭେଦ ଦେଖାଦେଇଛି।

ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ଆମେରିକାର ସେକ୍ସନ୍ ୩୦୧ ଟାରିଫରୁ ରିହାତି ପାଇବା ଏବଂ ନିଜର ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ଦେଶମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ କମ୍ ଶୁଳ୍କରେ ଆମେରିକା ବଜାରରେ ପ୍ରବେଶ ଅଧିକାର ହାସଲ କରିବା। କିନ୍ତୁ ଆମେରିକା ନିଜର ଘରୋଇ ଉଦ୍ୟୋଗ ଏବଂ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ନାମରେ କ୍ରମାଗତ ଭାବେ ଅନ୍ୟ ଦେଶ ଉପରେ ଚାପ ପକାଉଛି। ଚୁକ୍ତି ନ୍ୟାୟୋଚିତ ଏବଂ ଉଭୟଙ୍କ ପାଇଁ ଲାଭଦାୟକ ହେଲେ ହିଁ ଭାରତ ଏଥିରେ ସ୍ୱାକ୍ଷର କରିବ ବୋଲି ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛି।

ଟିକସ ଲାଗୁ ହେବାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଓ ଏହାର ପ୍ରଭାବ

USTR ପକ୍ଷରୁ ପ୍ରସ୍ତାବିତ ଏହି ୧୨.୫ ପ୍ରତିଶତ ଟିକସ ତୁରନ୍ତ ଲାଗୁ ହେବ ନାହିଁ। ଏହା ଉପରେ ସାଧାରଣ ଜନତା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷରୁ ମତାମତ ଲୋଡାଯାଇଛି। ଲିଖିତ ମତାମତ ଦାଖଲ କରିବାର ଶେଷ ତାରିଖ ଜୁଲାଇ ୬, ୨୦୨୬ ରଖାଯାଇଥିବା ବେଳେ ଜୁଲାଇ ୭ ତାରିଖରେ ଏକ ସାର୍ବଜନୀନ ଶୁଣାଣି ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେବ। ଏହି ଶୁଣାଣି ପରେ ଯାଇ ଟିକସ ଲାଗୁ କରିବା ନେଇ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଯିବ। ଅର୍ଥାତ୍ ଜୁଲାଇ ମାସର ଦ୍ୱିତୀୟ ସପ୍ତାହ ଆଡ଼କୁ ଏହି ନୂଆ ଟିକସ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଛି।

ଯଦି ଏହି ଟିକସ ଲାଗୁ ହୁଏ, ତେବେ ଭାରତର ବସ୍ତ୍ର (Textile), ପରିଧାନ, କୃଷି ଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ, ଇସ୍ପାତ ଏବଂ ଆଲୁମିନିୟମ୍ ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ରପ୍ତାନି କ୍ଷେତ୍ର ବହୁଳ ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ ହେବ। ଆମେରିକା ଭାରତର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବାଣିଜ୍ୟିକ ଅଂଶୀଦାରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ ହୋଇଥିବାରୁ, ଏଭଳି ପଦକ୍ଷେପ ଭାରତୀୟ ରପ୍ତାନିକାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଚିନ୍ତାର କାରଣ ପାଲଟିଛି। ତେବେ USTR ପକ୍ଷରୁ ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ପରିଧାନ କ୍ଷେତ୍ର ପାଇଁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥା (Textile Mechanism) ରଖାଯିବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଛି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିମାଣର ଆମଦାନୀ ଉପରେ କମ୍ ସେକ୍ସନ୍ ୩୦୧ ଶୁଳ୍କ ଲାଗିପାରେ।

ଭବିଷ୍ୟତର ରାସ୍ତା

ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଭାରତ ଓ ଆମେରିକା ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ବାଣିଜ୍ୟିକ ଆଲୋଚନା କି ମୋଡ ନେବ ତାହା ସମୟ କହିବ। ଭାରତ ଉପରେ ଲାଗିବାକୁ ଥିବା ୧୨.୫ ପ୍ରତିଶତ ଅତିରିକ୍ତ ଶୁଳ୍କ ଉଭୟ ଦେଶର ବାଣିଜ୍ୟିକ ସମ୍ପର୍କରେ ତିକ୍ତତା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ। ତଥାପି ଆଲୋଚନା ଟେବୁଲ୍‌ରେ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ ନିଜର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ବେଶ୍ ମଜବୁତ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରୁଛି। ଦେଶର ସମ୍ମାନ ଏବଂ ଶ୍ରମ ଆଇନର ସ୍ୱଚ୍ଛତାକୁ ବିଶ୍ୱ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରମାଣିତ କରିବା ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାଥମିକତା ପାଲଟିଛି। ବିଶ୍ୱ ବଜାରରେ ଭାରତୀୟ ଉତ୍ପାଦର ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱିତା ବଜାୟ ରଖିବାକୁ ହେଲେ ଆମେରିକା ସହ ଏହି ଟିକସ ବିବାଦର ଶୀଘ୍ର ସମାଧାନ ଆବଶ୍ୟକ।