ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ — ଦେଶର ରାଜଧାନୀ ଦିଲ୍ଲୀ ପୁଣିଥରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ତଥା ହୃଦୟ ବିଦାରକ ଅଗ୍ନିକାଣ୍ଡର ସାକ୍ଷୀ ପାଲଟିଛି। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଲ୍ଲୀର ବ୍ୟସ୍ତବହୁଳ ତଥା ପଶ୍ ଅଞ୍ଚଳ ମାଲବୀୟ ନଗରରେ ଥିବା ଏକ ଭୋଜନାଳୟ (ଇଟେରୀ) ଏବଂ ତା’ ଉପରେ ବେଆଇନ ଭାବେ ଚାଲିଥିବା ଏକ ଗେଷ୍ଟ ହାଉସ୍ରେ ଲାଗିଥିବା ଭୟାବହ ନିଆଁ ୨୧ ଜଣ ନିରୀହ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନ ନେଇଛି। ଏହି ଘଟଣା କେବଳ ଏକ ସାଧାରଣ ଦୁର୍ଘଟଣା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ପ୍ରଶାସନିକ ଅବହେଳା, ଦୁର୍ନୀତି ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା ନିୟମର ଖୋଲା ଉଲ୍ଲଂଘନର ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଦାହରଣ। ପ୍ରାଥମିକ ତଦନ୍ତରୁ ଏକ ଚାଞ୍ଚଲ୍ୟକର ତଥ୍ୟ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି ଯେ, ଯେଉଁ କୋଠାରେ ଏହି ମୃତ୍ୟୁର ତାଣ୍ଡବ ଘଟିଲା, ସେଠାରେ କେବଳ ୬ଟି ରୁମ୍ ଚଳାଇବା ପାଇଁ ଅନୁମତି ରହିଥିଲା। ମାତ୍ର ଅଧିକ ଲାଭ କମାଇବା ନିଶାରେ ସେଠାରେ ୨୦ଟି ରୁମ୍ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା।
ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା ଏହି ‘ଭିତିରି କାହାଣୀ’ (Inside Story), କିପରି ଏକ ଛୋଟିଆ ଭୋଜନାଳୟ ମୃତ୍ୟୁର ଯନ୍ତା ପାଲଟିଗଲା ଏବଂ କିପରି ସିଷ୍ଟମ ଆଖିରେ ଧୂଳି ଦେଇ ଏହି ବେଆଇନ ବ୍ୟବସାୟ ଚାଲିଥିଲା।
ଘଟଣାର ବିବରଣୀ: ଯେତେବେଳେ ଧୂଆଁ ପାଲଟିଲା ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ
ଏହି ହୃଦୟବିଦାରକ ଘଟଣା ମଙ୍ଗଳବାର ବିଳମ୍ବିତ ରାତିରେ ଘଟିଛି। ମାଲବୀୟ ନଗରର ମୁଖ୍ୟ ବଜାର ନିକଟସ୍ଥ ଏକ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଗଳିରେ ଥିବା ଏକ ତିନି ମହଲା କୋଠାର ଗ୍ରାଉଣ୍ଡ ଫ୍ଲୋର (ତଳ ମହଲା) ରେ ଚାଲିଥିବା ଭୋଜନାଳୟରେ ହଠାତ୍ ନିଆଁ ଲାଗିଯାଇଥିଲା। ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷଦର୍ଶୀଙ୍କ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ, ରୋଷେଇ ଘରେ ସର୍ଟ ସର୍କିଟ୍ କିମ୍ବା ଗ୍ୟାସ୍ ଲିକ୍ ହେବା କାରଣରୁ ନିଆଁ ଲାଗିଥିଲା ଏବଂ କିଛି ମିନିଟ୍ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲା।
ତଳ ମହଲାରେ ଲାଗିଥିବା ନିଆଁ ସିଧାସଳଖ ଉପର ମହଲାକୁ ବ୍ୟାପି ନଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଭୋଜନାଳୟରେ ଥିବା ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍, ଖାଇବା ତେଲ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦହନଶୀଳ ପଦାର୍ଥ ଜଳିବା କାରଣରୁ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ବିଷାକ୍ତ ଧୂଆଁ ବାହାରି ପୂରା କୋଠାରେ ବ୍ୟାପିଯାଇଥିଲା। ଉପର ମହଲାରେ ଥିବା ଛୋଟ ଛୋଟ ବେଆଇନ ରୁମ୍ରେ ଶୋଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ବାହାରକୁ ବାହାରିବାର ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ମିଳିନଥିଲା। ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା ହେଉଛି, ଅଧିକାଂଶ ଲୋକଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ନିଆଁରେ ପୋଡ଼ିହୋଇ ନୁହେଁ, ବରଂ ନିଶ୍ୱାସ ବନ୍ଦ ହୋଇ (Asphyxiation) ଘଟିଛି।
ନିୟମର ଖୋଲା ଉଲ୍ଲଂଘନ: ୬ ବଦଳରେ ୨୦ଟି ରୁମ୍
ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣାର ସବୁଠାରୁ କଳା ସତ୍ୟ ହେଉଛି ବେଆଇନ ନିର୍ମାଣ, ଯାହା ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଶାସନ ଏବଂ ଦିଲ୍ଲୀ ମହାନଗର ନିଗମ (MCD) ର ନାକ ତଳେ ଚାଲିଥିଲା। ତଦନ୍ତ ରିପୋର୍ଟରୁ ଜଣାପଡିଛି ଯେ:
- ଲାଇସେନ୍ସ ଉଲ୍ଲଂଘନ: କୋଠାର ମାଲିକ ବିଭାଗୀୟ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ଠାରୁ ମାତ୍ର ୬ଟି ରୁମ୍ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ଛୋଟ ଲଜ୍ ଚଳାଇବା ପାଇଁ ଅନୁମତି ଆଣିଥିଲେ।
- ବେଆଇନ ପାର୍ଟିସନ୍: ଅଧିକ ଅର୍ଥ ରୋଜଗାର କରିବା ଲୋଭରେ, ପ୍ଲାଇଉଡ୍ ଏବଂ ଫାଇବର ଗ୍ଲାସ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ସେହି ୬ଟି ବଡ଼ ରୁମ୍କୁ ଭାଙ୍ଗି ୨୦ଟି ଛୋଟ ଛୋଟ ଏବଂ ବାୟୁ ଚଳାଚଳ ବିହୀନ (Ventilation-less) କ୍ୟୁବିକଲ୍ କିମ୍ବା କୋଠରୀରେ ପରିଣତ କରାଯାଇଥିଲା।
- ଭୁଲଭୁଲୈୟା ଭଳି ନିର୍ମାଣ: ଏହି ରୁମ୍ଗୁଡିକୁ ଏପରି ଭାବେ ତିଆରି କରାଯାଇଥିଲା ଯେ କୋଠା ଭିତରେ ଏକ ଭୁଲଭୁଲୈୟା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ନିଆଁ ଲାଗିଲା ଏବଂ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସଂଯୋଗ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ଘନ ଧୂଆଁ ଏବଂ ଅନ୍ଧାର ଭିତରେ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ବାହାରକୁ ଆସିବାର ରାସ୍ତା ଖୋଜିବା ଅସମ୍ଭବ ହୋଇପଡିଥିଲା।
ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଚରମ ଅବହେଳା (Fire Safety Lapses)
ଏହି କୋଠାଟି ଅଗ୍ନି ସୁରକ୍ଷା ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଏକ ‘ଟିକିଙ୍ଗ୍ ଟାଇମ୍ ବୋମ୍’ ସଦୃଶ ଥିଲା। ଅଗ୍ନିଶମ ବିଭାଗର ପ୍ରାଥମିକ ରିପୋର୍ଟରେ ଏପରି ଅନେକ ତ୍ରୁଟି ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି, ଯାହା ଏହି ଦୁର୍ଘଟଣାକୁ ଏକ ଗଣହତ୍ୟାରେ ପରିଣତ କରିଦେଇଥିଲା:
- ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ନିର୍ଗମନ ପଥ: ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତିନି ମହଲା କୋଠାକୁ ଯିବା ଓ ଆସିବା ପାଇଁ କେବଳ ଗୋଟିଏ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ସିଡ଼ି ଥିଲା। ତଳେ ଥିବା ଭୋଜନାଳୟରେ ନିଆଁ ଲାଗିବା କ୍ଷଣି, ବାହାରକୁ ଯିବାର ଏହି ଏକମାତ୍ର ରାସ୍ତା ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
- ଜରୁରୀକାଳୀନ ଦ୍ୱାର ନଥିଲା: କୌଣସି ବି ବ୍ୟବସାୟିକ କୋଠା ପାଇଁ ଜରୁରୀକାଳୀନ ନିର୍ଗମନ ଦ୍ୱାର (Emergency Exit) ବା ଫାୟାର ଏସ୍କେପ୍ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ, ଯାହା ଏଠାରେ ଆଦୌ ନଥିଲା।
- ଅକାମୀ ଅଗ୍ନି ନିର୍ବାପକ ଯନ୍ତ୍ର: କୋଠାର କାନ୍ଥରେ ଟଙ୍ଗା ଯାଇଥିବା ଅଗ୍ନି ନିର୍ବାପକ ଯନ୍ତ୍ର (Fire Extinguishers) ଗୁଡିକର ଏକ୍ସପାୟାରୀ ଡେଟ୍ ବହୁ ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ ସରିଯାଇଥିଲା।
- ପବନ ଚଳାଚଳର ବ୍ୟବସ୍ଥା ନଥିଲା: ଅଧିକ ରୁମ୍ ବାହାର କରିବା ପାଇଁ ଝରକା ଗୁଡିକୁ ଇଟା ଓ ପ୍ଲାଇଉଡ୍ ଦେଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ବନ୍ଦ କରିଦିଆଯାଇଥିଲା। ଫଳରେ ଧୂଆଁ ବାହାରକୁ ଯାଇପାରି ନଥିଲା ଏବଂ କୋଠାଟି ଏକ ଗ୍ୟାସ୍ ଚାମ୍ବରରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା।
ଉଦ୍ଧାର କାର୍ଯ୍ୟ: ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଗଳି ସାଜିଲା ବାଧକ
ନିଆଁ ଲାଗିବାର ଖବର ପାଇ ଅଗ୍ନିଶମ ବାହିନୀ ଘଟଣାସ୍ଥଳ ଅଭିମୁଖେ ବାହାରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମାଲବୀୟ ନଗରର ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଗଳି ଏବଂ ବେଆଇନ ପାର୍କିଂ ଯୋଗୁଁ ଫାୟାର ଇଞ୍ଜିନ୍ ଗୁଡିକୁ ପହଞ୍ଚିବାରେ ବହୁ ଅସୁବିଧାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ପଡିଥିଲା। ବଡ଼ ଗାଡ଼ି ଗୁଡିକ ସିଧାସଳଖ କୋଠା ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିପାରି ନଥିଲା। ଅଗ୍ନିଶମ କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କୁ ଶହ ଶହ ମିଟର ଦୂରରେ ଗାଡ଼ି ରଖି ଲମ୍ବା ପାଇପ୍ ସାହାଯ୍ୟରେ ନିଆଁ ଲିଭାଇବା କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ପଡିଥିଲା। ଏହି ବିଳମ୍ବ ହିଁ ଭିତରେ ଫସି ରହିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଦେଇଥିଲା।
ଅଗ୍ନିଶମ କର୍ମଚାରୀମାନେ ନିଜ ଜୀବନକୁ ବାଜି ଲଗାଇ ଝରକାର କାଚ ଭାଙ୍ଗି ଅନେକ ଲୋକଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେତେବେଳକୁ ବହୁତ ଡେରି ହୋଇସାରିଥିଲା। ଡାକ୍ତରଖାନା ନିଆଯାଇଥିବା ୨୧ ଜଣଙ୍କୁ ମୃତ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଥିବା ବେଳେ, ଅନ୍ୟ କେତେକ ବ୍ୟକ୍ତି ଏବେ ବି ଆଇସିୟୁରେ ଜୀବନ ମରଣ ସହ ସଂଗ୍ରାମ କରୁଛନ୍ତି।
ତଦନ୍ତ, ଏଫଆଇଆର ଏବଂ ଉଠୁଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
ଏହି ହୃଦୟ ବିଦାରକ ଘଟଣା ପରେ ଦିଲ୍ଲୀ ପୋଲିସ ରେସ୍ତୋରାଁ ଏବଂ ଗେଷ୍ଟ ହାଉସ୍ ମାଲିକଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଅବହେଳା ଏବଂ ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡ ମାମଲା (Culpable Homicide not amounting to murder) ରୁଜୁ କରିଛି। ମାଲିକଙ୍କୁ ପୋଲିସ ହେପାଜତକୁ ନେଇଛି, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତ ପ୍ରଶ୍ନ କେବଳ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିର ଗିରଫଦାରୀରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ।
ସିଷ୍ଟମ୍ ଉପରେ ଉଠୁଛି ଗମ୍ଭୀର ପ୍ରଶ୍ନ:
- ଦିଲ୍ଲୀ ମହାନଗର ନିଗମ (MCD) ର ବିଲ୍ଡିଂ ଇନ୍ସପେକ୍ଟରମାନେ କେବେବି ଏହି କୋଠାର ଯାଞ୍ଚ କଲେ ନାହିଁ କାହିଁକି, ଯେ ୬ଟି ରୁମ୍ ବଦଳରେ ସେଠାରେ ୨୦ଟି ରୁମ୍ କିପରି ଚାଲିଥିଲା?
- ସ୍ଥାନୀୟ ପୋଲିସର ଗୁଇନ୍ଦା ବିଭାଗକୁ ଏହି ବେଆଇନ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ସମ୍ପର୍କରେ କିପରି କୌଣସି ସୂଚନା ମିଳିଲା ନାହିଁ?
- ଦିଲ୍ଲୀ ଅଗ୍ନିଶମ ବିଭାଗ ବିନା କୌଣସି କ୍ଷେତ୍ର ପରିଦର୍ଶନ (Physical Inspection) ରେ ଏହି କୋଠାକୁ ନୋ ଅବଜେକ୍ସନ୍ ସାର୍ଟିଫିକେଟ୍ (NOC) କିପରି ପ୍ରଦାନ କଲା?
