ପ୍ୟୋଙ୍ଗୟାଙ୍ଗ: ପୂର୍ବ ଏସିଆର ଦ୍ରୁତ ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଭୂ-ରାଜନୈତିକ ସମୀକରଣ ମଧ୍ୟରେ, ଚୀନର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଶି ଜିନପିଙ୍ଗ ସୋମବାର (୮ ଜୁନ୍ ୨୦୨୬) ଉତ୍ତର କୋରିଆର ରାଜଧାନୀ ପ୍ୟୋଙ୍ଗୟାଙ୍ଗରେ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି। ଦୀର୍ଘ ସାତ ବର୍ଷର ବ୍ୟବଧାନ ପରେ ଶି ଜିନପିଙ୍ଗଙ୍କର ଏହା ପ୍ରଥମ ଉତ୍ତର କୋରିଆ ଗସ୍ତ। ଉତ୍ତର କୋରିଆର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନେତା କିମ୍ ଜୋଙ୍ଗ-ଉନଙ୍କ ସହ ଏହି ଦୁଇ ଦିନିଆ ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀ ଆଞ୍ଚଳିକ ସ୍ଥିରତା ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଉଛି। ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ଯେତେବେଳେ ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତିରେ ନୂତନ ମେରୁକରଣ ଦେଖାଦେଇଛି, ସେତେବେଳେ ଦୁଇ ପଡ଼ୋଶୀ ଦେଶର ମଧ୍ୟରେ ଏହି କୂଟନୈତିକ ଆଲୋଚନା ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ବହନ କରୁଛି।
କୋଭିଡ-୧୯ ମହାମାରୀ ପରଠାରୁ ଚୀନ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଶି ଜିନପିଙ୍ଗ ନିଜର ବିଦେଶ ଗସ୍ତକୁ ବହୁତ ସୀମିତ କରିଦେଇଛନ୍ତି। ବର୍ତ୍ତମାନର ପରିସ୍ଥିତିରେ ଯେତେବେଳେ ବିଶ୍ୱର ଅଧିକାଂଶ ବଡ଼ ନେତା ବେଜିଂ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ କରୁଛନ୍ତି—ଯେମିତି କି ନିକଟରେ ଆମେରିକା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପ ଏବଂ ରୁଷ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଭ୍ଲାଦିମିର ପୁଟିନ ଚୀନ ଗସ୍ତ କରିଥିଲେ—ସେଭଳି ସମୟରେ ଶି ଜିନପିଙ୍ଗ ନିଜେ ପ୍ୟୋଙ୍ଗୟାଙ୍ଗ ଆସିବା ଏହା ପ୍ରମାଣିତ କରୁଛି ଯେ ଚୀନ୍ ତା’ର ୧,୪୦୦ କିଲୋମିଟର ଦୀର୍ଘ ସୀମାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ କୋରିଆ ଦ୍ୱୀପକଳ୍ପର ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ କେତେ ପ୍ରାଥମିକତା ଦେଉଛି।
ରୁଷ-ଉତ୍ତର କୋରିଆର ବଢୁଥିବା ସମ୍ପର୍କ ଏବଂ ବେଜିଂର ଚିନ୍ତା
ଏହି ବହୁ ପ୍ରତୀକ୍ଷିତ ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀ ପଛର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କାରଣ ହେଉଛି ରୁଷ ଏବଂ ଉତ୍ତର କୋରିଆ ମଧ୍ୟରେ ବଢୁଥିବା ଅଭୂତପୂର୍ବ ସାମରିକ ତଥା ଅର୍ଥନୈତିକ ସହଯୋଗ। ୟୁକ୍ରେନ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେବା ପରଠାରୁ କିମ୍ ଜୋଙ୍ଗ-ଉନ ମସ୍କୋ ସହିତ ନିଜର ସମ୍ପର୍କକୁ ଅଧିକ ଦୃଢ଼ କରିଛନ୍ତି। ଉତ୍ତର କୋରିଆ ରୁଷକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ବହୁ ପରିମାଣରେ ସାମରିକ ସହାୟତା ଯୋଗାଇ ଦେଇଛି, ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରାୟ ୧୦,୦୦୦ ସୈନ୍ୟ, ବିପୁଳ ପରିମାଣର ଗୋଳାବାରୁଦ, ପାରମ୍ପରିକ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଏବଂ ବାଲିଷ୍ଟିକ୍ ମିସାଇଲ୍ ସାମିଲ ଅଛି। ଏହାର ବଦଳରେ ପ୍ୟୋଙ୍ଗୟାଙ୍ଗକୁ ରୁଷଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୧୪.୪ ବିଲିୟନ ଡଲାରର ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ଏବଂ ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ସାମରିକ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ମିଳିଥିବା ଅନୁମାନ କରାଯାଉଛି। ଏହି ଗୁପ୍ତ କାରବାରର ପ୍ରକୃତ ସୀମା ଆକଳନ କରିବା ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କଷ୍ଟକର ହୋଇପଡ଼ିଛି।
ଯଦିଓ ଚୀନ୍ ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ଉତ୍ତର କୋରିଆର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବାଣିଜ୍ୟିକ ସହଯୋଗୀ ଏବଂ ‘ଆର୍ଥିକ ଜୀବନରେଖା’ ହୋଇ ରହିଆସିଛି, ତଥାପି କିମ୍ ଏବଂ ପୁଟିନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଭୀର ହେଉଥିବା ସମ୍ପର୍କକୁ ବେଜିଂ ସହଜରେ ଗ୍ରହଣ କରିପାରୁନାହିଁ। ଚୀନ୍ ଚାହୁଁନାହିଁ ଯେ ଉତ୍ତର କୋରିଆ ଉପରେ ତା’ର ଏକଚାଟିଆ ପ୍ରଭାବ ହ୍ରାସ ପାଉ। ଶି ଜିନପିଙ୍ଗଙ୍କ ଏହି ଗସ୍ତ ଏକ ସୁଚିନ୍ତିତ ରଣନୀତିର ଅଂଶ, ଯାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ପ୍ୟୋଙ୍ଗୟାଙ୍ଗରେ ଚୀନର ସର୍ବୋଚ୍ଚତାକୁ ବଜାୟ ରଖିବା ଏବଂ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ଯେ ମସ୍କୋ ସହିତ ବଢୁଥିବା ବନ୍ଧୁତା ଯେପରି ଚୀନର ରଣନୈତିକ ସ୍ୱାର୍ଥକୁ କ୍ଷତି ନପହଞ୍ଚାଏ।
ପରମାଣୁ ଆକାଂକ୍ଷା ଏବଂ ଚୀନର କୋମଳ ଆଭିମୁଖ୍ୟ
ଶି ଏବଂ କିମ୍ଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋଚନାରେ ଉତ୍ତର କୋରିଆର ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବଢୁଥିବା ପରମାଣୁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଏକ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ମୁଦ୍ଦା ଭାବେ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି। ସମ୍ପ୍ରତି କିମ୍ ଜୋଙ୍ଗ-ଉନ ନିଜ ଦେଶର ସାମରିକ ଶକ୍ତିର ଖୋଲାଖୋଲି ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଛନ୍ତି। ସେ ନିକଟରେ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଉପଯୋଗୀ (weapons-grade) ପରମାଣୁ ସାମଗ୍ରୀ ଉତ୍ପାଦନ କରୁଥିବା ଏକ ନୂତନ କାରଖାନା ପରିଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଉତ୍ତର କୋରିଆର ପରମାଣୁ ଶକ୍ତିକୁ ବହୁଗୁଣିତ କରିବାକୁ ସଂକଳ୍ପ ନେଇଥିଲେ।
ଗତ କିଛି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ କୋରିଆ ଦ୍ୱୀପକଳ୍ପର ପରମାଣୁ ନିରସ୍ତ୍ରୀକରଣ (denuclearization) କୁ ନେଇ ଚୀନର ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଯଥେଷ୍ଟ ନରମ ହୋଇଛି। ଆମେରିକା ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆ ସହିତ କୂଟନୈତିକ ସମ୍ପର୍କ ପ୍ରାୟତଃ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିସାରିଥିବା କିମ୍ ଏହି ସମ୍ମିଳନୀକୁ ନିଜର ‘ସ୍ଥାୟୀ ପରମାଣୁ ଶକ୍ତି ସମ୍ପନ୍ନ ଦେଶ’ର ମାନ୍ୟତା ଦାବି କରିବା ପାଇଁ ଏକ ମାଧ୍ୟମ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିପାରନ୍ତି। ବିଶ୍ଳେଷକମାନଙ୍କ ମତରେ, ଶି ଜିନପିଙ୍ଗ ପରମାଣୁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ବନ୍ଦ କରିବା ପାଇଁ କିମ୍ଙ୍କ ଉପରେ କୌଣସି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଚାପ ପ୍ରୟୋଗ କରିବେ ନାହିଁ, ବରଂ ଚୀନ୍ ନିଜର ରଣନୈତିକ ଲାଭ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ଥିର ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଫର୍ ଷ୍ଟେଟ୍ (buffer state) ଚାହୁଁଛି।
ଆର୍ଥିକ ସହଯୋଗ ଏବଂ ସଂଘର୍ଷରତ ଅର୍ଥବ୍ୟବସ୍ଥା
ଉଚ୍ଚସ୍ତରୀୟ ଭୂ-ରାଜନୀତି ବ୍ୟତୀତ, ଏହି ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀର ଉତ୍ତର କୋରିଆର ସାଧାରଣ ନାଗରିକ ଓ ଅର୍ଥବ୍ୟବସ୍ଥା ପାଇଁ ବହୁତ ବ୍ୟାବହାରିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି। ଦଶନ୍ଧି ଦଶନ୍ଧି ଧରି ଲାଗିଥିବା କଠୋର ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଏବଂ ମହାମାରୀ ସମୟରେ ନିଜେ ଲଗାଇଥିବା ସୀମା ନାକାବନ୍ଦୀ ଯୋଗୁଁ ଉତ୍ତର କୋରିଆର ଅର୍ଥବ୍ୟବସ୍ଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଛି।
ଆଶା କରାଯାଉଛି ଯେ କିମ୍ ଜୋଙ୍ଗ-ଉନ ଏହି ସାକ୍ଷାତକାର ଅବସରରେ ଚୀନ୍ଠାରୁ ସୀମା ପାର୍ ବାଣିଜ୍ୟ ପୁନର୍ବାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆରମ୍ଭ କରିବା, ଜରୁରୀକାଳୀନ ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଓ ସାର ଯୋଗାଣ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି ଉତ୍ତର କୋରିଆକୁ ଚୀନ ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନଙ୍କ ଆଗମନ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିବେ। କିମ୍ ନିକଟରେ ଦେଶରେ ଅନେକ ନୂତନ ପର୍ଯ୍ୟଟନ କେନ୍ଦ୍ର ଓ ରିସର୍ଟ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ବିକଶିତ କରିଛନ୍ତି, ଯାହାକୁ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ ଚୀନ୍ ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନଙ୍କର ସହାୟତା ନିତାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ।
ଏହି ଗସ୍ତ ୧୯୬୧ ମସିହାରେ ଚୀନ୍ ଏବଂ ଉତ୍ତର କୋରିଆ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହୋଇଥିବା ‘ବନ୍ଧୁତା, ସହଯୋଗ ଏବଂ ପାରସ୍ପରିକ ସହାୟତା ଚୁକ୍ତି’ର ୬୫ତମ ବାର୍ଷିକୀ ଅବସରରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉଛି। ଏହି ଚୁକ୍ତି ଆଜି ବି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେଶ ସହିତ ଚୀନର ଏକମାତ୍ର ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଚୁକ୍ତି ଭାବେ ରହିଛି।
ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆ ସହ ତିକ୍ତତା ଏବଂ ଆଞ୍ଚଳିକ ସ୍ଥିତି
ଏହି ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀ ସେଭଳି ଏକ ସମୟରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉଛି ଯେତେବେଳେ ଉଭୟ କୋରିଆ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତେଜନା ଚରମ ସୀମାରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ୨୦୨୪ ମସିହା ଶେଷ ଆଡ଼କୁ, କିମ୍ ଜୋଙ୍ଗ-ଉନ ଦୁଇ ଦେଶର ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକତ୍ରୀକରଣର ଦୀର୍ଘଦିନର ଜାତୀୟ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବେ ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆକୁ ନିଜର “ପରମ ଶତ୍ରୁ” (sworn enemy) ଭାବେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ। ପ୍ୟୋଙ୍ଗୟାଙ୍ଗ ସିଓଲ ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗର ସମସ୍ତ ମାଧ୍ୟମ ବନ୍ଦ କରିଦେଇଛି। ସମ୍ପ୍ରତି ଖେଳ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମଞ୍ଚରେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତର କୋରିଆର ପ୍ରତିନିଧିମାନେ ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆ ପ୍ରତି ତୀବ୍ର ଆକ୍ରୋଶ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିବା ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି।
ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆର ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଚୀନକୁ କୋରିଆ ଦ୍ୱୀପକଳ୍ପରେ ଶାନ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ଏକ ସକାରାତ୍ମକ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଛି। କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ଥିତିକୁ ଦେଖିଲେ କିମ୍ଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆ କିମ୍ବା ଆମେରିକା ସହ ଆଲୋଚନା କରିବା ପାଇଁ କୌଣସି ଆଗ୍ରହ ଥିବା ଜଣାପଡୁନାହିଁ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଆମେରିକା, ଜାପାନ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆ ମଧ୍ୟରେ ବଢୁଥିବା ସାମରିକ ସହଯୋଗକୁ ନେଇ ବେଜିଂ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତିତ ଅଛି। ଚୀନ୍ ନିଜର ସୁରକ୍ଷା ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଉତ୍ତର କୋରିଆକୁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂ-ରାଜନୈତିକ ବଫର୍ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଯାହା ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଆମେରିକାର ପ୍ରଭାବକୁ ପ୍ରତିହତ କରିପାରିବ।
ନିଷ୍କର୍ଷ: ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କୂଟନୈତିକ ବିଜୟ
ପରିଶେଷରେ, ଏହି ଦ୍ରୁତ ଧ୍ରୁବୀକରଣ ହେଉଥିବା ବିଶ୍ୱରେ ଶି ଜିନପିଙ୍ଗଙ୍କ ପ୍ୟୋଙ୍ଗୟାଙ୍ଗ ଗସ୍ତ ଏକାଧିକ ରଣନୈତିକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରୁଛି। ବେଜିଂ ପାଇଁ ଏହା ପୂର୍ବ ଏସୀୟ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ନିଜର ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭାବକୁ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବାର ଏକ ସୁଯୋଗ। ଚୀନ୍ ଏହା ମଧ୍ୟ ପ୍ରମାଣିତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି ଯେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ କୌଣସି ବଡ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ତାଙ୍କ ବିନା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ବିଶ୍ୱର ଦ୍ୱିତୀୟ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଅର୍ଥନୀତିର ନେତାଙ୍କୁ ନିଜ ଦେଶରେ ସ୍ୱାଗତ କରିବା କିମ୍ ଜୋଙ୍ଗ-ଉନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ କୂଟନୈତିକ ବିଜୟ (diplomatic coup)। ଏହା ତାଙ୍କର ସେହି ରଣନୀତିକୁ ସଠିକ୍ ବୋଲି ପ୍ରମାଣିତ କରୁଛି, ଯେଉଁଥିରେ ସେ କୌଣସି ଗୋଟିଏ ମହାଶକ୍ତି (ରୁଷ କିମ୍ବା ଚୀନ୍) ଉପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ଭର ନକରି ଉଭୟଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କକୁ ସନ୍ତୁଳିତ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ଗସ୍ତ କିମ୍ଙ୍କ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସକୁ ଆହୁରି ବଢ଼ାଇ ଦେଇଛି ଯେ ସେ ନିଜର ଅର୍ଥନୈତିକ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା ଲକ୍ଷ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ସର୍ତ୍ତରେ ହାସଲ କରିପାରିବେ।
